Jeżeli jesteś osobą, która zastanawia się jak rośliny przydomowe, mogą skutecznie obniżyć zużycie energii w domu? Dobrze trafiłeś. Oto krótki poradnik jak temu zaradzić.
Być może nie masz znaczącego wpływu na cykliczne wzrosty cen energii elektrycznej i cieplnej, ale możesz sobie pomóc zmniejszyć zużycie energii przez nasadzenie odpowiednich roślin przydomowych, które prawidłowo zasadzone mogą obniżyć zużycie energii przez zmniejszenie potrzeby chłodzenia latem, dostarczenia promieni słonecznych w zimie, redukcję wiatru działającego na ściany oraz regulację wilgotności.
Uwagi praktyczne w doborze roślin przydomowych poprawiających aspekty energetyczne domu:
- Największy energetyczny wpływ dla budynku mają drzewa i krzewy od strony południowej i zachodniej.
- Przy fasadzie południowej rozważ drzewa i krzewy liściaste, lecz nie iglaste o średniej/dużej koronie — latem dadzą cień, zimą po opadnięciu liści przepuszczą słońce, które będzie dogrzewać pomieszczenia.
- Unikaj gatunków drzew wysokich, gdyż to zagraża bezpieczeństwu budynku.
- Unikaj gatunków drzew o bardzo rozbudowanym systemie korzeniowym (np. topola, wierzba) blisko fundamentów.
- Jeśli chcesz mieć przy okazji zacienienia owoce, wybierz więcej niż jedną odmianę drzew owocowych (zapylacze) i posadź je w słonecznym miejscu.
- Najlepszym rozwiązaniem będą drzewa i krzewy liściaste rosnące do 3-4 metrów sadzone blisko okien, korony takich drzew będą zacieniać, ale nie będą powodować zaśmiecania rynien odpływowych budynku w stosunku do drzew wysokich wystających ponad dach budynku.
Okres lata:
- Dla zwiększenia chłodu latem wybierz drzewa liściaste o gęstej, rozłożystej koronie, sadzone w odległości zapewniającej zacienienie południowych okien.
- Cień od drzewa liściastego o gęstej koronie lub dużych krzewów blokuje bezpośrednie promieniowanie słoneczne, obniżając nagrzewanie elewacji i okien.
- Cień od dobrze usytuowanego drzewa liściastego może obniżyć zapotrzebowanie na chłodzenie nawet o 20–30% w zależności od ekspozycji i klimatu.
- Cień od pnącza przy ścianie (fasada porośnięta roślinami) mogą obniżyć temperaturę powierzchni ściany o kilka–kilkanaście °C w upalne dni.
Okres zimy:
- Bariera wiatrowa najlepiej sprawdza się od strony zachodniej i północno-zachodniej: pasy drzew/krzewów redukują prędkość wiatru, zmniejszając straty ciepła zimą i przeciągi.
- Żywopłot i pasy zieleni wzdłuż elewacji mogą zmniejszyć straty ciepła zimą o około 5–15% dzięki redukcji wiatru i dodatkowej izolacji
- Izolacja termiczna najlepiej od strony zachodniej i północno-zachodniej: gęste zielone ściany, żywopłoty i pnącza tworzą warstwę powietrza izolującego przy ścianie.
Krótkie, praktyczne sposoby i efekty poprawiające mikroklimat w budynku.
Zieleń w pasie przyściennym i żywopłoty:
- Co robić: posadź warstwowo (niskie byliny → krzewy → żywopłot) w odległości ~0.5–1.5 m od ściany.
- Efekt: poprawa izolacji przez warstwę powietrzną i osłonę przed wiatrem; redukcja strat ciepła zimą około 5–10%.
Pnącza na kratkach / zielone ściany (fasady):
- Co robić: montuj kratki oddalone od ściany na 5–10 cm (zapewnia szczelinę powietrzną), wybieraj pnącza liściaste (np. wiciokrzew, winobluszcz) dla sezonowej zmiany zacienienia.
- Efekt: latem znaczne obniżenie temperatury ściany, zimą dodatkowa izolacja. Uwaga: zabezpiecz elewację przed korzeniami i wilgocią (odstęp między kratką a ścianą).
Zieleń dachowa i tarasy zielone:
- Co robić: systemy lekkie na dachy płaskie/pochylone; warstwa roślinna 5–15 cm dla dachów intensywnych; dobór sedum (rozchodnik) i bylin dla dachów ekstensywnych.
- Efekt: zmniejszenie nagrzewania dachu, poprawa izolacji, obniżenie kosztów chłodzenia i ogrzewania.
Pasy drzew i osłony wiatrowe.
- W klimacie umiarkowanym i chłodnym (Polska) najczęściej zimą dominują wiatry z kierunków zachodnich i północno-zachodnich.
- Najczęściej: zachodni (W) i północno-zachodni (NW).
- Często: północny (N) — zimne, arktyczne masy powietrza.
- Rzadziej: wschodni (E) — przy napływie kontynentalnym może przynieść mroźne powietrze.
- Lokalne wpływy: na wybrzeżu dominują wiatry z morza (z północy/północnego zachodu nad Bałtykiem); w górach kierunki zależą od rzeźby terenu i dolin.
- Dla ochrony domu najczęściej projektuje się osłony przeciwwiatrowe od strony zachodniej i północno-zachodniej.
- Co robić: gęste szpalerowe nasadzenia iglaste lub liściaste zachowujące liście zimą.
- Efekt: redukcja prędkości wiatru przy elewacji, mniejsze straty ciepła w sezonie grzewczym.
Roślinność przy oknach (okna dachowe, osłony pergoli)
- Co robić: pergole z pnączami nad południowymi oknami/ tarasami; markizy roślinne — latem cień, zimą brak liści.
- Efekt: zmniejszenie bezpośredniego nasłonecznienia szyb i przegrzania wnętrz.
Lista drzew i roślin przyjaznych oszczędzaniu energii.
Najlepsze drzewa do sadzenia po stronie południowej domu (klimat umiarkowany):
13 gatunków osiągających zwykle 3–4 m, wszystkie dają stosunkowo gęste listowie i dobre zacienienie.
- Klon jesionolistny — odmiany karłowe (Acer spp.) szybki wzrost, gęsta korona, ładne liście – małe drzewo – 3–4 m
- Robinia 'Umbraculifera’ (Robinia pseudoacacia 'Umbraculifera’) kulista korona, dużo cienia, odporna – małe drzewo – 3–4 m
- Jabłoń ozdobna (Malus spp., formy karłowe) – małe drzewo – 2–4 m
- Czereśnia ozdobna karłowa (Prunus spp.) -małe drzewo 3–4 m
- Lipa drobnolistna — formy karłowe (Tilia cordata) – małe drzewo – 3–4 m
- Jarząb / jarzębina (Sorbus aucuparia — formy niskorosłe) – małe drzewo – 3–4 m
- Magnolia karłowa (Magnolia spp., odmiany kompaktowe) – małe drzewo – 2–4 m
- Klon palmowy (Acer palmatum — odmiany karłowe) – małe drzewo – 2–3,5 m
- Głóg (Crataegus spp., odmiany niskie) – krzew/małe drzewo – 2–4 m
- Lonicera (mirabelka) — większy krzew/małe drzewko w formie okapowej, gęste listowie (wiciokrzew niektóre formy) – 3-6 metrów, karłowe odmiany 3-3,5 metra
- Dereń świdwa (Cornus alba — formy krzewiaste) – duży krzew – 2–3,5 m
- Dereń jadalny / Cornus mas (odmiany niskie) – krzew/małe drzewo 2–4 m
- Pęcherznica kalinolistna (Physocarpus opulifolius — formy gęste) – krzew 1.5–3 m
Wysokości zależą od odmiany i cięcia — wiele gatunków występuje w formach karłowych lub jako drzewa szczepione na pniu; przy odpowiednim cięciu i doborze odmiany łatwo utrzymać wysokość w zakresie 3–4 m. Należy dobierać roślinność ze względu na preferencje (słoneczne/cieniste miejsce, rodzaj gleby, województwo w Polsce).
Najlepsze osłony do sadzenia po stronie północnej domu
- żywotnik,
- świerk,
- sosna.
Pnącza:
- winobluszcz,
- wiciokrzew,
- bluszcz (uwaga na elewację).
Dachy zielone
- sedum i byliny dla lekkich systemów dachowych.
Uwagi praktyczne i ograniczenia
- Efekt zależy od klimatu, wielkości i rozmieszczenia roślin, oraz konstrukcji budynku.
- Drzewa potrzebują czasu — pełne korzyści widoczne po kilku latach.
- Nie sadzić agresywnych korzeni blisko fundamentów; uwzględnij odległości od instalacji.
- Pnącza bezpośrednio przy ścianie mogą w dłuższej perspektywie zwiększać wilgotność elewacji — stosuj kratki z dystansem albo systemy dedykowane.
Szybki plan wdrożenia dla domu jednorodzinnego w klimacie umiarkowanym
- Rok 0: zrób mapę nasłonecznienia i kierunków wiatru dla swojego domu. Wybierz miejsca na drzewa południowe, pas zieleni przy ścianie i ewentualne pnącza na kratce.
- Rok 1–3: posadź drzewo i żywopłot; zamontuj kratkę dla pnączy; ściółkuj i podlewaj. Zainstaluj proste osłony czasowe dla sadzonek.
- Rok 3–7: formowanie koron, uzupełnianie nasadzeń, ocena zacienienia i ewentualne przesadzenie/uzupełnienie.
- Po 7–10 latach: pełne działanie cieniujące drzew; ocena oszczędności energii i dopasowanie strategii.
Metody sadzenia i pielęgnacji
- Wybór miejsca: sprawdź ekspozycję na słońce (pełne słońce przez większość dnia), odległość od fundamentów i instalacji podziemnych, oraz kierunek wiatru.
- Odległość od budynku: większe drzewa sadź co najmniej 4–6 m od fundamentu (dla dużych gatunków 8–10 m), mniejsze ozdobne 2–4 m.
- Przygotowanie gleby: przekopanie/napowietrzenie miejsca, dodanie próchnicy kompostowej, sprawdzenie pH (dla większości gatunków pH 6–7).
- Drenaż: zapewnij dobry drenaż; jeżeli gleba ciężka, podnieś kopiec sadzeniowy lub dodaj żwiru/piachu.
- Sadzenie: dół 2–3x szerszy niż bryła korzeniowa; nie sadzić głębiej niż była w doniczce/poborze; rozluźnić korzenie.
- Podlewanie: intensywne po posadzeniu (głębokie podlewanie), potem regularnie przez pierwsze 2–3 sezony (szczególnie latem).
- Ściółkowanie: 5–10 cm kory/kompostu, zostawić 5–10 cm wolnej przestrzeni przy pniu.
- Palikowanie: dla młodych drzew wys. powyżej ~1.5 m — palik boczny na 1–2 sezony.
- Cięcie formujące: w pierwszych latach przycinaj minimalnie — usuń uszkodzone gałęzie, formuj koronę.
- Ochrona przed wiatrem i słońcem: młode drzewa mogą potrzebować osłon przed przesuszeniem i poparzeniem.
W celu ograniczenia zużycia energii w domu jednorodzinnym można się skontaktować się z firmą CEB.COM.PL Aleksander Sudoł w celu wykonania profesjonalnego audytu energetycznego obniżającego koszty energetyczne budynku.
